Devlet okullarındaki yeni kıyafet kuralları, din özgürlüğü, çalışma ve eğitim hakları bakımından tartışılıyor. Bazı öğretmenlere başörtülerini çıkarmaları veya istifa etmeleri yönünde baskı yapıldığına ilişkin haberler, uygulamanın hukuki sınırlarının açıklanmasını ve iddiaların araştırılmasını gerekli kılıyor.
İLLERDE EKONOMİ | Mustafa Şimşek | 12 Ekim 2026
Haber–analiz ve editoryal değerlendirme
Azerbaycan’da öğrenciler ve öğretmenler için kabul edilen kıyafet düzenlemeleri, kamu eğitiminin laik niteliği ile bireylerin anayasal haklarının birlikte nasıl korunacağı sorusunu gündeme taşıdı.
Toplum TV’nin 8 Ekim tarihli haberinde, Bakı ve Sumqayıt’taki bazı okullarda çalışan, adlarının açıklanmasını istemeyen öğretmenlerin başörtülerini çıkarmaya veya istifa etmeye zorlandığı yönündeki anlatımları aktarıldı. Bu iddialar, İLLERDE EKONOMİ tarafından bağımsız olarak doğrulanmış görevden çıkarma kararları değildir. Bakanlığa atfedilen talimatın varlığı ve kapsamı da bu çalışma kapsamında yazılı belgeyle teyit edilmedi. [1]
Bu nedenle hem düzenlemelerin içeriğinin hem de okul düzeyindeki uygulamaların ayrı ayrı incelenmesi gerekiyor.
Düzenlemelerin yasal dayanağı
7 Temmuz 2026 tarihli 434-VIIQD sayılı kanun, Genel Eğitim Kanunu’nun 3.1.2-1. maddesine millilik ve laiklik ilkesini ekledi. 12.13. maddede devlet okullarındaki öğretmenlerin kıyafet gerekliliklerinin yetkili kurum tarafından belirlenmesi; 12.13-1. maddede öğrenci ve öğretmenlerin bu gerekliliklere uyması düzenlendi. 24.2.2-1. madde ise velilerin çocuklarının üniforma gerekliliklerine uymasını sağlamasını öngördü. [2]
21 Eylül 2026 tarihli 309 sayılı Bakanlar Kurulu kararı, öğrencilerin üniforma bütünlüğünü bozan veya genel eğitimin laiklik ilkesine uygun olmayan ek giysi unsurlarını sınırlandırdı. 6 Ekim 2026 tarihli 325 sayılı karar, öğretmenler için ayrıca kıyafet gereklilikleri belirledi. Düzenlemenin açıklanan amacı, ortak bir yaklaşım oluşturmak ve okulda iş ortamına uygun giyim kültürünü geliştirmek. [3][4]
İncelenen hükümler, başörtüsünü adıyla açıkça yasaklamıyor. Ancak bu durum, genel laiklik hükümlerinin başörtüsüne hiçbir koşulda uygulanamayacağı sonucunu da kendiliğinden doğurmuyor. Hukuki değerlendirme; kuralın açıklığına, yetkinin sınırlarına, uygulamanın gerekçesine ve yaptırımın ölçülülüğüne dayanmalıdır.
Anayasal çerçeve: Laiklik, eşitlik ve özgürlük birlikte okunmalı
Azerbaycan Anayasası’nın ilgili hükümleri aşağıda özetlenmiştir. Bunlar resmî metinden birebir alıntı değildir. [5]
| Madde | Temel hüküm |
| 7/I | Azerbaycan demokratik, hukuki, laik ve üniter bir cumhuriyettir. |
| 18/I ve III | Din devletten ayrıdır; inançlar kanun önünde eşittir; devlet eğitimi laiktir. |
| 25/III | Din ve inanç temelinde hakların sınırlandırılması yasaktır. |
| 35 | Çalışma ve meslek seçme hakkı korunur. |
| 42/I | Her vatandaşın eğitim hakkı vardır. |
| 48/I–II | Vicdan özgürlüğü, inanma, inanmama ve inancı ifade etme hakkı tanınır. |
| 60 | Hakların idari ve yargısal korunması güvence altındadır. |
| 71/II | Hak sınırlamaları anayasal ve yasal temellere dayanmalı, ölçülü olmalıdır. |
| 149/V | Bakanlar Kurulu kararları Anayasa’ya, kanunlara ve cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamaz. |
| 151 | Anayasa ve referandum işlemleri dışındaki iç düzenlemelerle devletlerarası sözleşmeler çatışırsa sözleşmeler uygulanır. |
Bu yazının hukuki değerlendirmesine göre, laik eğitim amacı ile bireyin inancını ifade etmesine getirilen sınırlamanın gerekliliği ayrı ayrı gerekçelendirilmelidir. Öğretmenin ders içeriği, öğrencilere yaklaşımı ve dinî baskı uygulayıp uygulamadığı gibi somut davranışlar da önem taşır. Öğretmen ve öğrencilerin kurumsal rolleri farklı olduğundan, iki grup için aynı hukuki sonuç varsayılmamalıdır.
İş hukukunda istifaya zorlama yasağı
İş Kanunu’nun 16/1. maddesi, din dâhil, mesleki özellikler, yeterlilik ve işin sonuçlarıyla ilgisiz etkenlere dayanan ayrımcılığı yasaklar. Anayasa Mahkemesi de başka bir iş hukuku uyuşmazlığında bu güvenceyi hatırlatmıştır; söz konusu karar başörtüsü hakkında verilmiş özel bir karar değildir. [6][7]
68. madde, iş sözleşmesinin ancak kanundaki gerekçe ve usullerle sona erdirilebileceğini belirtir. 69/7. madde ise işverenin güç, tehdit veya başka yöntemlerle çalışanı kendi iradesine aykırı biçimde sözleşmeyi feshetmeye zorlamasını yasaklar. [7]
Dolayısıyla kıyafet kuralına aykırılık iddiası, iş hukuku güvencelerini ortadan kaldırmaz. Derse alınmama, disiplin yaptırımı ve sözleşmenin feshi farklı işlemlerdir. Her olayda hangi işlemin yapıldığı ve hangi hukuki gerekçeye dayandığı belirlenmelidir.
Uluslararası hukuk: Her müdahale ayrıca gerekçelendirilmeli
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 9. maddesi, düşünce, vicdan ve din özgürlüğünü korur; inancın dışa vurumuna müdahale için hukuki dayanak, meşru amaç ve demokratik toplumda gereklilik aranır. 14. madde, sözleşme haklarından yararlanmada din temelinde ayrımcılığı yasaklar. 1 No’lu Protokol’ün 2. maddesi eğitim hakkını korur. [8]
AİHM, Dahlab/İsviçre ve Leyla Şahin/Türkiye dosyalarında belirli başörtüsü sınırlamalarını kabul etmiştir. Bu nedenle her başörtüsü sınırlamasının otomatik olarak uluslararası hukuka aykırı olduğu söylenemez. Bu içtihatlar, Azerbaycan’daki her uygulamayı kendiliğinden hukuka uygun da kılmaz. [9]
BM Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 18. maddesi din özgürlüğünü, 26. maddesi eşitliği korur. İnsan Hakları Komitesinin 22 sayılı Genel Yorumu’nun 4. paragrafı, inancın açıklanmasının ayırt edici kıyafet ve başlık kullanımını kapsayabileceğini; 8. paragrafı ise sınırlamaların belirli ihtiyaca bağlı, ölçülü ve ayrımcılıktan uzak olması gerektiğini belirtir. [10][11]
Bu ölçütleri karşılamayan işlemler, anayasal ve uluslararası güvencelerle çatışabilir. Somut işlemlerin hukuka uygunluğu, deliller ve yetkili yargı organlarının değerlendirmesiyle belirlenir.
Kəlağayı: Azerbaycan’ın kültürel hafızasındaki başörtüsü
Kadın başörtüsü, Azerbaycan’ın kültürel tarihinde köklü bir yere sahip. Özellikle Şəki ve Basqal’daki ipekçilikle bağlantılı kəlağayı yapımı ve kullanımı, 2014’te UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne alındı. [12]
Kəlağayı ile dinî gerekçeyle kullanılan bütün başörtüleri aynı değildir. Ancak bu gelenek, baş örtmenin Azerbaycan kültürüne bütünüyle yabancı bir davranış olarak sunulamayacağını gösterir. Kültürel miras ile bireysel haklar arasındaki ilişki dikkatle ele alınmalıdır.
Yönetimden beklenen: Açıklama, inceleme ve etkili giderim
Editoryal değerlendirmemiz, belirsiz uygulamaların ve dışlanma duygusunun toplumsal güveni zayıflatabileceği yönündedir. Tartışmanın kimlik çatışmasına dönüşmesi kutuplaşma riskini artırabilir. Bu, kaçınılmaz kaos öngörüsü değil, erken ve şeffaf müdahalenin önemine ilişkin bir değerlendirmedir.
Cumhurbaşkanlığı, Bakanlar Kurulu, Eğitim ve Bilim Bakanlığı ve Ombudsmanlık için öncelikli adımlar şunlardır:
- Okul düzeyindeki iddiaları araştırmak ve ilgili talimatların hukuki dayanaklarını açıklamak.
- İnceleme sürecinde telafisi güç mağduriyetleri önlemek ve istifaya zorlamayı engellemek.
- İlgililere gerekçeli yazılı karar, savunma ve etkili itiraz imkânı sağlamak.
- Hukuka aykırı işlem tespit edilirse, uygulanabilir usullerle göreve veya eğitime dönüşü ve kayıpların giderilmesini sağlamak.
- Öğretmen, veli, hukukçu ve eğitim uzmanlarının katılımıyla açık, eşit ve ölçülü uygulama esasları oluşturmak.
İLLERDE EKONOMİ’nin çağrısı, iddiaların gecikmeden açıklığa kavuşturulması ve tespit edilen hak ihlallerinin giderilmesidir. Azerbaycan’ın laik eğitim düzeni ile vatandaşlarının temel hakları birlikte korunmalıdır.
Editoryal not: Bu haber–analiz kamuya açık mevzuat ve basın kaynaklarına dayanır. Bu çalışma kapsamında kurumlara görüş talebi gönderilmemiştir. Atfedilen iddialar kesinleşmiş tespit olarak sunulmamış; hukuki ve toplumsal değerlendirmeler olgulardan ayrılmıştır.
Azerbaijan’s Headscarf Debate: A Call for Clarity on School Dress Rules and Fundamental Rights
New dress rules in state schools have raised questions about freedom of religion and the rights to work and education. Reports that some teachers have been pressured to remove their headscarves or resign underline the need to clarify the legal limits of implementation and investigate the allegations.
İLLERDE EKONOMİ | Mustafa Şimşek | 12 October 2026
News analysis and editorial commentary
Dress regulations adopted for students and teachers in Azerbaijan have brought renewed attention to how the secular character of public education can be protected alongside individual constitutional rights.
In a report dated 8 October, Toplum TV relayed accounts from teachers who requested anonymity, alleging pressure to remove their headscarves or resign at certain schools in Baku and Sumgait. These allegations do not constitute dismissal decisions independently verified by İLLERDE EKONOMİ. The existence and scope of the instruction attributed to the ministry have not been confirmed through written documentation in this report. [1]
The content of the regulations and their implementation at individual schools therefore require separate examination.
The statutory basis for the regulations
Law No. 434-VIIQD of 7 July 2026 added the principle of national character and secularism to Article 3.1.2-1 of the Law on General Education. Article 12.13 provides for the competent authority to establish dress requirements for teachers in state schools, while Article 12.13-1 requires students and teachers to comply with those requirements. Article 24.2.2-1 requires parents to ensure that their children comply with school uniform requirements. [2]
Cabinet of Ministers Decision No. 309 of 21 September 2026 restricted additional clothing elements that disrupt the uniformity of students’ prescribed dress or are inconsistent with the secular principle of general education. Decision No. 325 of 6 October 2026 established separate dress requirements for teachers. Its stated purpose is to create a common approach and promote professional dress culture in schools. [3][4]
The provisions examined do not expressly prohibit headscarves by name. This does not, by itself, establish that general provisions on secularism could never apply to headscarves. Legal assessment must consider the clarity of the rule, the limits of the authority involved, the reasons for its application and the proportionality of any sanction.
The constitutional framework: Secularism, equality and freedom must be read together
Relevant provisions of Azerbaijan’s Constitution are summarised below. These summaries are not verbatim quotations from the official text. [5]
| Article | Core provision |
| 7/I | Azerbaijan is a democratic, law-governed, secular and unitary republic. |
| 18/I and III | Religion is separate from the state; beliefs are equal before the law; state education is secular. |
| 25/III | Restrictions on rights based on religion or belief are prohibited. |
| 35 | The rights to work and choose a profession are protected. |
| 42/I | Every citizen has the right to education. |
| 48/I–II | Freedom of conscience and the rights to believe, not to believe and to express belief are recognised. |
| 60 | Administrative and judicial protection of rights is guaranteed. |
| 71/II | Restrictions on rights must rest on constitutional and statutory grounds and be proportionate. |
| 149/V | Cabinet decisions must not contradict the Constitution, laws or presidential decrees. |
| 151 | Interstate treaties prevail in conflicts with domestic rules, except the Constitution and acts adopted by referendum. |
The legal analysis in this article is that the objective of secular education and the necessity of restricting an individual’s expression of belief require separate justification. Concrete conduct, including a teacher’s lesson content, treatment of students and any religious pressure, is also relevant. Teachers and students have different institutional roles; identical legal conclusions should not be presumed for both groups.
Labour law prohibits coerced resignation
Article 16/1 of the Labour Code prohibits discrimination based on religion and other factors unrelated to an employee’s professional qualities, competence or work performance. The Constitutional Court has reiterated this protection in a separate labour dispute; that decision was not a ruling specifically on headscarves. [6][7]
Article 68 provides that an employment contract may be terminated only on the grounds and through the procedures established by the Code. Article 69/7 prohibits employers from forcing an employee to terminate the contract against their will through force, threats or other means. [7]
An allegation of non-compliance with a dress rule therefore does not remove labour law safeguards. Exclusion from teaching, disciplinary sanctions and termination of employment are distinct measures. Each case requires identification of the measure taken and its legal justification.
International law: Each interference requires justification
Article 9 of the European Convention on Human Rights protects freedom of thought, conscience and religion. Interference with the manifestation of belief requires a legal basis, a legitimate aim and necessity in a democratic society. Article 14 prohibits religious discrimination in the enjoyment of Convention rights. Article 2 of Protocol No. 1 protects the right to education. [8]
The European Court of Human Rights has accepted certain headscarf restrictions in cases including Dahlab v. Switzerland and Leyla Şahin v. Turkey. It would therefore be incorrect to claim that every headscarf restriction automatically violates international law. Equally, these precedents do not automatically make every measure taken in Azerbaijan lawful. [9]
Article 18 of the International Covenant on Civil and Political Rights protects freedom of religion, while Article 26 protects equality. Paragraph 4 of the Human Rights Committee’s General Comment No. 22 recognises that the manifestation of belief may include distinctive clothing and head coverings. Paragraph 8 requires restrictions to address a specific need, be proportionate and be free from discriminatory purpose or application. [10][11]
Measures that fail these tests may conflict with constitutional and international safeguards. The lawfulness of particular measures depends on the evidence and assessment by competent judicial bodies.
Kelaghayi: The headscarf in Azerbaijan’s cultural memory
Women’s headscarves have deep roots in Azerbaijan’s cultural history. The making and wearing of kelaghayi, associated particularly with silk craftsmanship in Sheki and Basgal, was inscribed on UNESCO’s Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity in 2014. [12]
Kelaghayi and all forms of headscarves worn for religious reasons are not identical. Nevertheless, this tradition demonstrates that covering the head cannot be portrayed as entirely foreign to Azerbaijani culture. The relationship between cultural heritage and individual rights deserves careful consideration.
What the authorities should provide: Clarification, investigation and effective remedies
Our editorial assessment is that unclear practices and feelings of exclusion can weaken public trust. If the debate becomes an identity conflict, the risk of polarisation may increase. This is an assessment of the importance of early, transparent action, rather than a prediction of inevitable unrest.
Priority steps for the Presidency, Cabinet of Ministers, Ministry of Science and Education and Ombudsman should include:
- Investigating allegations at individual schools and explaining the legal basis of relevant instructions.
- Preventing harm that would be difficult to remedy while investigations proceed, and preventing coerced resignation.
- Providing affected individuals with reasoned written decisions, an opportunity to respond and effective avenues of challenge.
- Where unlawful measures are established, using applicable procedures to secure return to employment or education and remedy losses.
- Developing clear, equal and proportionate implementation standards through dialogue with teachers, parents, lawyers and education specialists.
İLLERDE EKONOMİ calls for the allegations to be clarified without delay and for established rights violations to be remedied. Azerbaijan’s secular education system and its citizens’ fundamental rights must be protected together.
Editorial note: This news analysis is based on publicly available legislation and press sources. No request for comment has been sent to the institutions as part of this report. Attributed allegations are not presented as established findings, and legal and social assessments are distinguished from facts.
Kaynaklar / Sources
[1] Toplum TV, 8 Ekim 2026 — Öğretmenlere ilişkin iddialar
[2] 434-VIIQD sayılı kanun değişikliği — Resmî metin
[3] 21 Eylül 2026 tarihli 309 sayılı karar — Resmî gazete
[4] 6 Ekim 2026 tarihli 325 sayılı karar ve AZƏRTAC resmî ilanı
[5] Azerbaycan Anayasası — Cumhurbaşkanlığının resmî metni
[6] Anayasa Mahkemesi — İş Kanunu’nun 16/1. maddesine ilişkin değerlendirme
[7] Azerbaycan İş Kanunu ve ILO mevzuat arşivindeki İngilizce metin
[8] Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
[9] AİHM — Dinî semboller ve kıyafetler bilgi notu, Dahlab/İsviçre ve Leyla Şahin/Türkiye
[10] BM Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi
[11] BM sözleşme organları genel yorum derlemesi — Genel Yorum 22, paragraflar 4 ve 8